Stoffen uit Nigeria - De Adire

Vorige Artikel 4 van 4

Stoffen uit Nigeria – De Adire

16 april 2020

In februari 2020, op mijn reis door Nigeria, heb ik de kans aangegrepen om een echte Adire stof te kopen. Maar wat is een Adire stof? Ik leg het je hieronder eerst even uit.

De Adire stof, spreek uit als Ah-DEE-ray, wordt gemaakt door de etnische groep Yoruba, in Abeokuta in zuidwestelijk Nigeria. Tot op de dag van vandaag wordt de Adire stof nog volgens eeuwenoude indigo verftechnieken gemaakt. De stof is zowel rijk aan schoonheid en cultuur als aan geschiedenis.

In deze blog neem ik je mee in mijn onderzoek naar het ontstaan van de Adire stof, de verftechnieken, de wereldwijde verspreiding en het hedendaagse gebruik.

 

De origine van de Nigeriaanse Adire stof

Het woord adire betekent verf en bind in het Yoruba. De Adire werd voor het eerst gemaakt in Jojola's compound in Abeokuta door Chief Mrs. Miniya Jojolola Soetan. Zij was de tweede Iyalode (Hoofd van de Vrouwen) van Egba land. Vervolgens gaf ze het proces door aan haar kinderen en via hen door aan de toekomstige generaties.

In sommige bronnen lees ik dat verondersteld wordt dat het maken van Adire een familieaangelegenheid was. Ouders gaven de technieken door aan hun dochters en vrouwen van hun zonen. Lange tijd mochten mensen die niet tot een bepaalde familie behoorden, niet deelnemen aan de productie van Adire omdat het een onderdeel was van het familie erfgoed.

De eerste Adire stoffen werden gemaakt door vrouwen die gebruik maakten van verscheidene resist-dyeing technieken. Zij gebruikten hiervoor het textiel Teru, een lokaal geproduceerd wolachtige witte doek en Elu, een verf gemaakt van het lokaal geplante Elu blad.

Een andere bron vermeldt een archeologische vondst in enkele Tellem graven in Mali en laat een populair Osubamba motief zien dat gebruikelijk is in de Adire kunst van de Yoruba. Dit  schijnt overeen te komen met feiten over het Oude Oyo koninkrijk (1650 – 1750) die hun kunst middels handel, militaire activiteiten en politieke dominantie exporteerde naar andere West Afrikaanse koninkrijken en verder.

Met de komst van Europeaanse handelaren in de 20ste eeuw zag Nigeria een toename in zowel makers en creatieve inspanningen als alternatieve stoffen en verf voor het maken van Adire.

 

Adire stof uit Nigeria

 

Het maken van Adire stoffen

Het maken van de Adire was voornamelijk een vak dat werd uitgevoerd door vrouwen. In de dertiger jaren, met de introductie van bepaalde innovaties, raakten ook mannen betrokken bij het proces. Vrouwen bleven gespecialiseerd in het verven, binden, handverven en handstikken. Mannen droegen bij aan het decoreren van de stof met gebruik van de naaimachine en het maken van metalen stencils.

De stoffen

Het van oudsher gebruikte textiel Teru wordt nog maar weinig gebruikt. Sinds de jaren 70 en 80 is de kwaliteit niet meer zoals het ooit was. Tegenwoordig gebruikt men met name katoen voor de Adire. Stoffen van nylon worden nooit gebruikt omdat ze de verf niet vasthouden wanneer je de stof in koud water dipt.

In de winkel waar ik mijn Adire stoffen heb gekocht was het merendeel van de collectie van katoen met een enkeling van satijn.

De verf

Het blad van de Elu plant wordt nog steeds gebruikt voor het (blauw) verven van de stoffen. Met de introductie van chemische verfproducten uit Europa in 1960 is de Adire stof in elke denkbare kleur verkrijgbaar.

In Abeokuta heb je de zogenoemde Adire Mall, dit is één groot complex met allemaal winkels die Adire stoffen verkopen. Wanneer je het complex van een afstand aanschouwt is het één groot palet aan kleur. Prachtig om te zien!

De technieken

Hier ben ik zelf het meest nieuwsgierig naar. Nadat ik meerdere Adire stoffen door mijn handen heb laten glijden zie ik verschillen, maar toch ook weer gelijkenissen. Het blijkt dat er voor het maken van de patronen drie verschillende technieken worden gebruikt.

Oniko: Wanneer raffia om de stof is gebonden om verf te weerstaan. Een grote verscheidenheid aan patronen kan worden gemaakt met deze techniek. Met het binden van kleine stenen of zaden kan je kleine cirkels maken. En bij het op liften en binden van een deel van de stof kan je grotere cirkels maken. Een andere manier om patronen aan te brengen middels raffia is de stof van hoek naar hoek te vouwen en het dan strak te binden met raffia.

Adire Oniko

Adire Oniko

 

Alabere: wanneer de stof gestikt is om de verf te weerstaan. Dit kan zowel met de hand of met de machine. Meestal werd het stikken met de machine gedaan door mannen. Wanneer het stikken gedaan is met raffia is het weer een vorm van Oniko.

Adire Alabere

 

Eleko: wanneer de stof gedecoreerd is met een stijfsel van cassavemeel om de verf te weerstaan. Het stijfsel van cassavemeel wordt op één zijde van de stof aangebracht zodat de onderzijde wel kleurt van de indigo. Het gebruik van het stijfsel geeft meer mogelijkheden in het aanbrengen van verschillende patronen. Dit kan vanuit de vrije hand geverfd worden met kippenveren of lucifers of gedrukt worden met metalen stencils.

Deze manier van verven en patronen aanbrengen is mijn favoriet. De maker heeft veel vrijheid om zijn of haar creativiteit los te laten op de Adire. Omdat het meer werk is betaal je doorgaans ook een hogere prijs voor een Adire Eleko stof. Je begrijpt wel dat ik een prachtige Adire Eleko heb gekocht.

Adire Eleko

 

Adire in de 21ste eeuw

De vraag naar Adire stoffen is flink gestegen en dit heeft ook effect op het productieproces en de kwaliteit. Het is op een markt goed zoeken naar een Adire die nog met alle aandacht en liefde is gemaakt.

Vele nieuwe, meerkleurige, Adires worden met simpele technologie gemaakt, en hete wax of parafine wordt in plaats van cassavemeel stijfsel gebruikt om de verf te weerstaan. Om de gestegen vraag naar Adire tegemoet te komen worden er geen metalen stencils meer gebruikt, maar een blokprinter met hete wax. Ook het vouwen en binden van de stof is niet meer zo geavanceerd als 50 á 60 jaar geleden.

Moderne meerkleurige Adire Eleko

 

Verspreiding van Adire

Wanneer je een geoefend oog hebt voor Afrikaanse stoffen zie je steeds vaker Afrikaanse patronen terug in hedendaagse, westerse ontwerpen. Maar ook al eerder in de tijd.

Zo leert de geschiedenis ons dat de Adire techniek in verschillende landen over de hele wereld werd erkend als een vorm van kunst. De techniek werd een ware rage in de periode van de Vietnamoorlog. Het was een vorm van artistieke expressie (en ook protest) geworden voor de hippies. Tot op de dag van vandaag staat deze techniek, dat ontstaan is in Nigeria, symbool voor de jaren 60.

Nu vraag je je waarschijnlijk af hoe de verftechniek in andere landen terecht is gekomen? Nou, veel vaardigheden van het Afrikaanse erfgoed werden via handelaren van land naar land of helemaal van het continent overgebracht. Sommige van deze overdrachten kwamen tot stand door avontuurlijke handelaren of door de slavenhandel.

 

Gebruik van Adire stoffen

Met textiel heb je eindeloze mogelijkheden. De Adire stoffen werden in de begin jaren met name gebruikt als doek voor om de heupen. De laatste honderd jaar wordt er met name kleding van gemaakt. Tegenwoordig zie je ook veel andere creaties met de Adire stoffen, zoals tassen, haaraccessoires, boekcovers, lampenkappen en ga zo maar door. Hieronder een aantal foto’s ter inspiratie.

 

Adire producten

 

Van de Adire stoffen die ik voor mezelf heb gekocht heb ik een rok, broek en blouse laten maken. Nu ik weer terug in Nederland ben kan ik niet wachten om terug te gaan en meer te kopen. Je eigen kleding (laten) maken van mooie stoffen is verslavend.

Enthousiast geworden over de Adire? Dan heb ik goed nieuws voor je. Binnenkort lanceer ik bij Afritique een kleine collectie accessoires gemaakt van Adire stoffen die ik met zorg heb gekozen en gekocht in Abeokuta, Nigeria. Wil je de lancering niet missen? Schrijf je dan in voor de nieuwsbrief!

Liefs,
Simone

 

© 2017 - 2021 De mooiste handgemaakte accessoires van Afrikaanse stoffen vind je hier | sitemap | rss | webwinkel beginnen - powered by Mijnwebwinkel